Nowe modele biznesowe kołem zamachowym wdrażania GOZ w sektorze Retail

Cykl życia produktu w sektorze Retail

Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) to coraz bardziej popularny model rozwoju gospodarczego. To świat, w którym wszystko, co ma określoną wartość, krąży w zamkniętych cyklach, przy jak najmniejszym marnowaniu zasobów. Podstawowym założeniem GOZ jest wydajne wykorzystywanie wszystkiego, co nas otacza – zarówno w życiu prywatnym, jak i w gospodarce. W najprostszych słowach chodzi o podnoszenie wartości dodanej surowców i produktów, minimalizowanie wytwarzania odpadów oraz o przyjazne środowisku i opłacalne ich zagospodarowanie. Takie, które przyczyni się do ponownego gospodarczego wykorzystania surowców po przetworzeniu odpadów. Cechą charakterystyczną GOZ jest tworzenie odpowiednich działań na wszystkich etapach cyklu życia produktu, czyli od momentu jego zaprojektowania, przez pozyskanie i przetwórstwo surowca, produkcję, konsumpcję, aż do zbierania i zagospodarowania odpadów. Odpowiednio stworzone narzędzia, w oparciu o cykl życia, mają przede wszystkim spowodować wydłużenie czasu korzystania z produktów, zastępowanie ich materialnymi lub niematerialnymi substytutami, jak najlepsze dla gospodarki i środowiska zagospodarowanie odpadów oraz wykorzystanie pochodzących z nich surowców.

Sektor Retail jest bardzo dobrym przykładem do pokazania potencjału wykorzystania modelu GOZ. Przedsiębiorców działających w tej branży można określić jako pośredników pomiędzy producentem, a konsumentem. Oddziałują bowiem zarówno na swoich partnerów gospodarczych, jak i bezpośrednio na klientów. GOZ w dużej mierze polega na współpracy. Jeżeli przyjąć, że przedsiębiorca z sektora Retail jest centrum podejmowania decyzji o produkcie, to powinien mieć wpływ na działania wszystkich swoich kontrahentów. I tu pojawiają się możliwości skorzystania z rozwiązań realizujących ideę GOZ. Współpraca z producentami konkretnych produktów, przyjazne środowisku rozwiązania logistyczne i transportowe, działania edukacyjno-promocyjne z organizacjami pozarządowymi realizującymi projekty o zrównoważonej konsumpcji to tylko kilka przykładów, gdzie GOZ można wdrażać. A dość powszechny trend np. w branży odzieżowej oraz coraz bardziej widoczny np. w sektorze spożywczym, czyli sprzedawanie produktów pod marką własną, w jeszcze większym stopniu oddaje decyzyjność sektorowi Retail o wyborze kontrahentów i ich towarów albo usług oraz o sposobie komunikacji z klientami. 

GOZ bardzo często utożsamiany jest z odpadami. Jest to jednak zbyt duże uproszczenie, a nawet zaprzeczenie koncepcji tego modelu gospodarczego. Sposób w jaki zbiera się odpady oraz w jaki sposób się je potem zagospodarowuje jest wynikiem działań na wszystkich wcześniejszych etapach cyklu życia produktu. Niech za przykład posłuży butelka na napoje.

Aby osiągnąć odpowiednie poziomy selektywnej zbiórki odpadu, którym pod koniec swojego życia taka butelka się staje, ważny jest sposób jej zaprojektowania, materiał oraz technologia jej produkcji, to w jaki sposób konsument jej używa oraz systemy zbierania odpadów i ich przetwarzania na surowce wtórne. GOZ to nie tylko przyjazne środowisku i opłacalne gospodarczo zagospodarowywanie odpadów, ale też – jeżeli nie przede wszystkim podnoszenie wartości dodanej surowców i produktów oraz minimalizowanie wytwarzania odpadów. Dlatego – trzymając się jeszcze przykładu butelki na napoje – nie bez znaczenia dla celów GOZ będzie to czy owa butelka jest z tworzywa sztucznego, czy ze szkła, przez jaki czas jest używa przez klienta oraz czy może być przez niego wykorzystywana na inne cele.

Retail wciąż oparty głównie na sprzedaży produktów

Sektor Retail jest doskonałym obszarem do pokazania w jaki sposób narzędzia zastosowane na różnych etapach cyklu życia przenikają się i na siebie oddziałują. Jest także – jak mało który – przedmiotem oddziaływania z jednej strony regulacyjnych rozwiązań wdrażających ideę GOZ, z drugiej pojawiających się równolegle z nimi trendów społecznych. Przedsiębiorcy z tego sektora – czy samemu czy za pomocą innych – muszą na te zjawiska odpowiadać, niejednokrotnie zmieniając swoją działalność albo produkty. To również sektor podlegający dynamicznym zmianom, podążający za oczekiwaniami coraz bardziej wymagających klientów oraz szukający innowacyjnych rozwiązań usprawniających prowadzenie działalności gospodarczej. Dlatego, poza tradycyjnymi sposobami realizacji GOZ sektor Retail może być modelowym laboratorium do tworzenia i wykorzystywania narzędzi wdrażających tzw. Czwartą rewolucję przemysłowa, w szczególności w oparciu o internet rzeczy oraz technologię blockchain.

Rzeczywistość pokazuje, że sporo jest jeszcze do zrobienia. Opracowany na poziomie europejskim Plan działań sektora Retail (Retailers Environmental Action Plan) stawiał za cel rozwiązanie niektórych z obecnych wyzwań środowiskowych, podkreślał strategiczną rolę tej branży gospodarki w łańcuchu dostaw oraz że może ona wnieść istotny wkład w zrównoważony rozwój oraz w społeczeństwa. Ponadto, na lata 2016-18 sektor Retail przyjął Porozumienie w sprawie Gospodarki o Obiegu Zamkniętym, w którym uznał konieczność odejścia od gospodarki linearnej, w której zasoby są wydobywane, przetwarzane na produkty i usuwane, na model cyrkularny, w którym zasoby są utrzymywane w obiegu. Uznano przy tym, że jest to poważna rewolucja, ale jednocześnie konieczna i stwarzająca możliwości ekonomiczne i przewagę konkurencyjną. Opierając się na opublikowanych na portalu Komisji Europejskiej działaniach wynikających z powyższego Porozumienia trzeba jednak przyznać, że w bardzo ograniczony sposób sektor Retail podchodzi do wykorzystywania możliwości, jakie dają modele biznesowe GOZ. W szczególności wciąż opiera się przede wszystkim na kontynuowaniu sprzedawania towarów, w mniejszym stopniu skupiając się na wydłużaniu czasu ich życia. Ciężko także dostrzec próby alternatywnych sposobów udostępniania produktów klientom w postaci np. wypożyczania czy leasingowania. A takie modele gospodarcze nie tylko nie powinny stanowić zagrożenia dla prowadzenia działalności gospodarczej przez sektor Retail, ale być sposobami wyróżnienia się od konkurencji i tworzenia nowych sposobów współpracy z klientem.

Technologia pomoże wdrażać nowe usługi w sektorze Retail

Do wdrażania nowych modeli gospodarczych realizujących ideę GOZ, które nie będą tradycyjną sprzedażą towarów, niezwykle pomocne wydają się nowe technologie. Potencjał tych rozwiązań wskazywany jest już obecnie zarówno przez polityki publiczne, jak i przez sektor prywatny. Niech za przykład tych pierwszych posłuży Fińska Mapa drogowa GOZ, w której można przeczytać, że w celu wdrożenia tego nowego podejścia „sektor Retail będzie sprzedawać więcej usług zamiast towarów”. Będzie również „informować klientów o usługach utrzymania jakości produktu, naprawach (…) i dalszym użytkowaniu w końcowej fazie cyklu życia”. A po to, żeby wykorzystać możliwości najnowszych technologii, w jednym z centrów handlowych w Finlandii wdrażanie GOZ wspomagane będzie przez „aplikacje cyfrowe do zarządzania synergiami i przepływami materiałów w wyniku połączenia funkcji logistycznych różnych sklepów”.

Usługi, których przedmiotem mogą być produkty obecnie przede wszystkim sprzedawane, to przykład modelu biznesowego GOZ realizowanego już obecnie także przez prywatnych przedsiębiorców. A sektor Retail powinien w jeszcze większym stopniu wdrażać nowe sposoby współpracy z klientem, które nie będą wyłącznie sprzedażą. Wypożyczanie produktów, ich leasingowanie, tworzenie platform wymiany i dzielenia się nimi, naprawianie, tworzenie nowych produktów z tych, których obecny właściciel/użytkownik nie zamierza dalej wykorzystywać to najbardziej powszechne przykłady działań, o które obecny sektor Retail powinien w jeszcze większym stopniu wzbogacać swoją ofertę dla klienta. To co niezwykle ważne, to możliwość zbudowania powyższych form współpracy o nowe technologie oparte na internecie rzeczy i blockchain.

Każdy z konsumentów posiada w dzisiejszych czasach w swojej kieszeni smartfon. Jest to idealne narzędzie do komunikacji z klientem poprzez aplikacje zakupowe, które mogą być wykorzystywane do nieskończonej ilości dodatkowych usług. Posiadanie niejako kontroli nad produktem przez sektor Retail w fazie jego użytkowania tworzy zupełnie nowe możliwości interakcji z konsumentem, co powinno stanowić alternatywne sposoby zysku w stosunku do tradycyjnych form sprzedaży towarów. Przykładów sektorów, w których istnieje duży potencjał takich nowych modeli biznesowych jest wiele. Sektor odzieżowy już obecnie wykorzystuje internetowe kanały sprzedaży swoich produktów. Rozwijanie alternatywnych form współpracy z konsumentami za pomocą aplikacji smartfonowych może sprawić, że używać będziemy coraz więcej dobrej jakości odzieży, częściej się nią wymieniać czy też mieć pewność naprawy. Z kolei branża sprzętu elektronicznego może używać nie tylko powyższych rozwiązań nowych technologii, ale też w większym stopniu wykorzystywać możliwości internetu rzeczy poprzez instalowanie w udostępnianych klientom produktach sensorów pokazujących w jaki sposób produkt działa i się zużywa. Dzięki temu to produkt sam powie przedsiębiorcy z sektora Retail, że produkt wymaga wymiany albo naprawy. W obu powyższych przykładach można w łatwy sposób udowodnić wydajność takich modeli gospodarczych z punktu widzenia wykorzystywanych surowców i energii. Można również pokazać, że wydłużają one czas używania produktów, mają pozytywny wpływ na środowisko, a przede wszystkim – co jest warunkiem koniecznym, żeby mówić o działaniu zgodnym z GOZ – mogą mieć pozytywne efekty gospodarcze.

Łukasz Sosnowski

Tekst jest wprowadzeniem do wystąpienia pt. „Czwarta rewolucja przemysłowa kluczem do transformacji sektora retail na tory Circular Economy”, Retail Challenge Poland, Warszawa – 12 września 2019 r.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s